- تعداد نمایش : 13
- تعداد دانلود : 9
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1934
- کد IranDOI مقاله: IranDOI:10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .18 .8028
سال : 18
شماره : 11
شماره پی در پی : 117
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 11،
،
شماره پی در پی 117
سبکشناسی شعر لاتی در دوره معاصر (1300-1357)
صفحه
(135
- 157)
سعید بیات شهبازی ، محسن ایزدیار (نویسنده مسئول)، علی اسکندری ، فاطمه قهرمانی
تاریخ دریافت مقاله
: شهریور 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: آذر 1404
چکیده
هدف: شعر لاتی بعنوان یکی از زیرشاخه های مهم اما مغفولمانده ادبیات عامیانه در دوره معاصر (۱۳۰۰-۱۳۵۷)، بازتابدهنده صدا و جهانبینی طبقات فرودست و حاشیه نشین شهری است. این جریان ادبی، سندی زنده از تنشها و فرهنگی دوران خود محسوب میشود. هدف اصلی این پژوهش، تحلیل سبکشناسانه جامع شعر لاتی در سه سطح زبانی، ادبی و فکری است تا کارکردهای اجتماعی، نظام ارزشی و مکانیسمها مقاومت فرهنگی نهفته در آن را آشکار سازد.
روش: این تحقیق با رویکردی توصیفی-تحلیلی و بر مبنای چارچوب نظری سبکشناسی انجام شده است. پیکره پژوهش شامل مجموعه ای از نمونه های شاخص شعر لاتی، با تمرکز ویژه بر اشعار گردآوریشده از فرهنگ لغات و اصطلاحات و امثال لاتی» و همچنین ترانه های پرمخاطب کوچه بازاری و فیلمها آن دوره است. در این فرآیند، ابتدا ویژگیها برجسته در هر یک از سطوح سه گانه (زبانی، ادبی و فکری) شناسایی و طبقه بندی و تحلیل شده است.
یافته ها: یافته ها نشان میدهد که لایه های سبکی این شعر در پیوندی ارگانیک با یکدیگر عمل میکنند. در سطح زبانی، هنجارگریزی از زبان معیار و بهره گیری گسترده از واژگان آرگو، اصطلاحات کوچه بازاری و نحو گفتاری، یک کنش آگاهانه برای هویتسازی و مرزبندی با فرهنگ رسمی است. این زبان، جهانی با ساختارهای اخلاقی دوقطبی (مرد/نامرد، رفیق/نارفیق) خلق میکند. در سطح ادبی، صور خیال و صنایع بدیع کارکردی ابزاری و ارتباطی دارند؛ تشبیه های حسی، استعاره های عینی (مانند دنیا به مثابه عروس فریبکار) و کنایه های پربسامد، مفاهیم انتزاعی چون بیعدالتی، خیانت و فقر را برای مخاطب عام ملموس و قابلفهم میسازند. این دو سطح، زیربنای سطح فکری را تشکیل میدهند که متشکل از یک جهانبینی پیچیده است: تقدیرگرایی و شکایت از «فلک»، آگاهی طبقاتی در نقد صریح شکاف اقتصادی و فساد قدرت، و اتکا به مرام فتوت و جوانمردی بعنوان یک نظام ارزشی جایگزین.
نتیجه گیری: شعر لاتی یک سبک مقاومت است که از طریق ویژگیها سبکی خود، به ابزاری برای هویتسازی گروهی و نقد غیرمستقیم اجتماعی تبدیل میشود. این اشعار نه تنها دارای ارزش ادبی هستند، بلکه سندی جامعه شناختی برای درک صدای بخشی از جامعه ایران در یکی از دوره های حساس تاریخی آن بشمار میروند.
کلمات کلیدی
سبکشناسی
, شعر لاتی
, ادبیات عامیانه
, نقد اجتماعی
, دوره معاصر.
- قرآن کریم
- آبراهامیان، یرواند. (۱۳۷۷). ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی ولیلایی. تهران: نی.
- آژند، یعقوب. (۱۳۸۶). ادبیات نوین ایران (از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی). تهران: سمت.
- --------. (۱۳۸۲). نمایشهای عامیانه و روحوضی. تهران: قطره.
- اسکات، جیمز سی. (۱۳۹۸). هنر مقاومت فرودستان: روایتهای پنهان (ترجمه شهابالدین قندهاری). تهران: ققنوس.
- اکبری، علی اکبر. (۱۳۵۲). لمپنیسم. تهران: سپهر.
- انوری، حسن. (۱۳۸۴). فرهنگ کنایات سخن. تهران: سخن.
- انوری، حسن و احمدی گیوی، حسن. (۱۳۹۲). دستور زبان فارسی (۱). تهران: فاطمی.
- براهنی، رضا. (۱۳۷۱). طلا در مس. تهران: زریاب.
- حافظ، شمسالدین محمد. (۱۳۸۶). دیوان خواجه شمسالدین محمد حافظ شیرازی. به تصحیح محمد قزوینی و قاسم غنی. تهران: زوّار.
- حیدری، مرتضی. (۱۳۹۹). رباعی: دیروز تا امروز. تهران: علمی و فرهنگی.
- خدابخش، بهمن. (۱۳۹۵). ترانه های کوچه بازاری: نشانه شناسی اجتماعی-فرهنگی. تهران: آرون.
- ذوالفقاری، حسن. (۱386). ادبیات عامیانه ایران. تهران: چشمه.
- سپانلو، محمدعلی. (۱۳۶۹). نویسندگان پیشرو ایران. تهران: نگاه.
- سحابی، مهدی. (۱۳۸۷). کلاه مخملیها: درآمدی بر تاریخ اجتماعی لاتها و لوطیهای ایران. تهران: مرکز.
- شاملو، احمد. (۱۳۷۷). کتاب کوچه. تهران: مازیار.
- شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1394). صور خیال در شعر فارسی. چاپ چهارم. تهران: آگاه.
- ---------------------. (۱۳۹۰). با چراغ و آینه: در جستجوی ریشه های تحول شعر معاصر ایران. تهران: سخن.
- ---------------------. (1403). موسیقی شعر. تهران: سخن.
- شمیسا، سیروس. (1388). بیان و معانی. چاپ ششم. تهران: میترا.
- -------------. (1386). سبکشناسی شعر. تهران: میترا.
- صدر، حمیدرضا. (1381). تاریخ سینمای ایران. تهران: نی.
- طالعی، عبدالحسین. (۱۳۹۷). از نقالی تا نمایش. تهران: قطره.
- عینی، مجید. (۱۳۵۵). لطائف و حکایات مشدی عباد. بیجا.
- عینی، یحیی. (1394). لاله زار: بررسی جامعه شناختی ترانه و فرهنگ عامه در ایران (۱۳۲۰-۱۳۵۷). تهران: شیرازه.
- فاطمی، ساسان. (۱۳۹۲). پیدایش موسیقی مردمپسند در ایران. تهران: ماهور.
- فتوحی، محمود. (۱۳۹۱). سبکشناسی: نظریه ها، رویکردها و روشها. تهران: سخن.
- فوکو، میشل. (۱۳۸۷). تاریخ جنون. ترجمه فاطمه ولیانی. تهران: هرمس.
- کامو، آلبر. (۱۳۷۹). انسان طاغی. ترجمه مهبد ایرانیطلب. تهران: نیلوفر.
- لاهیجی، شهلا و کار، مهرانگیز. (۱۳۷۱). شخصیت و ویژگیهای لمپن در تاریخ معاصر ایران. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
- محجوب، محمدجعفر. (۱۳۸۲). ادبیات عامیانه ایران (مجموعه مقالات). به کوشش حسن ذوالفقاری. تهران: چشمه.
- مهرابی، مسعود. (۱۳۷۴). تاریخ سینمای ایران: از آغاز تا ۱۳۵۷. تهران: فیلم.
- میرباقری، داوود. (1385). معرکه در معرکه. تهران: سبزان.
- نقره کار، مسعود. (1395) . زنگیهای گود قدرت: نقش سیاسی و اجتماعی جاهل ها و لات ها در تاریخ. تهران: فروغ.
- همایی، جلالالدین. (۱۳۸۸). فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: هما.
- Nafisi, H. (2011). A Social History of Iranian Cinema, Volume 2: The Industrializing Years, 1941–1978. Duke University Press.
- ب) مقالات
- بهمنی مطلق، یدالله. (۱۳۷۷). «ترانه های عامیانه». کتاب ماه هنر، (۸ و 9) ، صص ۴۴-۴۹.
- رجب نواز بیجارپس، اسد و همکاران. (۱۳۹۹). «سبک فکری شاعران طنزپرداز در دورۀ پهلوی دوم (مطالعۀ موردی، وضعیت ادارات)». سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال سیزدهم، شماره ۷ (پیاپی ۵۳)، صص. ۶۵-۴۷.
- د) منابع تصویری (فیلمها)
- کیمیایی، مسعود (نویسنده و کارگردان). (۱۳۴۸). قیصر [فیلم]. تهیه کننده عباس شباویز. استودیو آریانا فیلم.
- ه) منابع صوتی
- پورهاشمی، جعفر. (1342). ترانه «کردی منو حیرون.» با صدای پریوش.
- --------------. (1344). ترانه «اومدم از هند اومدم»، با صدای ایرج خواجه امیری.
- روحانی، غلامرضا. (1310). ترانه «ماشین مشتی ممدلی». با صدای جواد بدیعزاده.
- سرفراز، اردلان. (1355). ترانه «رقیب». با صدای داریوش اقبالی.
- مهناویان، سعید. (1351). ترانه «رفیق کو». با صدای احمد معینی.